اصلاح طلبی پوپولیسم چپ

نقد دکتر غنی نژاد بر میرحسین موسوی در 5 تیر 86 به مناسبت سخنرانی میرحسین

در بزرگداشت مرحوم دکتر شریعتی صفحات پر شماری از مطبوعات اصلاح طلب زندگی سیاسی و آثار و اندیشه های وی را مورد بررسی قرار دادند، اما هیچکدام معلوم نکردند که خطابه ها و نوشته های پر شور و احساس وی مخاطبان خود را به کدام ابزار عقلی و علمی مجهز می ساخت تا به کمک آن بتوان جامعه مدرن و پر رونقی را ساخت. تنفر دکتر شریعتی از نظام بازار (تجارت) و القاء این تنفر به عنوان معنویت با کدام اصل از اصول مدرنیته سازگار است، مدرنیته ای که چپ های سابق و اصلاح طلبان امروز به مدعیان پر شور آن تبدیل شده اند؟ مفاهیم تو خالی یا ضد مفهوم هایی مانند "استحمار" چه غنای فکری به جوان امروزی می بخشد که توسط آن به اندیشه ورزی و تحلیل بپردازد؟ تبلیغ سوسیالیم تخیلی با الفاظ اسلامی کدام گره از مشکلات اقتصادی عدیده جامعه ما را می تواند باز کند؟ ترویج اندیشه های منسوخ فرانتس فانون که قطع ارتباط و ستیز با جوامع صنعتی پیشرقته را پیش شرط توسعه سیاسی-اقتصادی می داند چه راه حلی برای معضلات روابط کشور ما با اقتصاد جهانی ارائه می دهد؟

اما شاید از همه جالب تر سخنان نخست وزیر سابق در خصوص مباحث اقتصادی باشد که برای نقد سیاستهای کلی اصل 44 قانون اساسی، اصل 43 را مورد تأکید قرار می دهد و "اقتصاد اخلاقی" را چاره ساز مشکلات می داند. آقای میر حسین موسوی در سخنرانی خود به مناسبت سالروز هفتم تیر، کم رنگ شدن آرمان های اولیه انقلاب، قطع ارتباط مسئولان با مردم و کنار نهادن احساسات و اخلاق در رابطه با مسائل اقتصادی را سر منشأ مشکلات اقتصادی امروزی جامعه ما به خصوص فقر معرفی می کند. او همچون گذشته توصیه می کند که کارشناسان اقتصادی باید "بروند حافظ و مولوی بخوانند" تا "اقتصاد اخلاقی" شکل بگیرد چرا که " رشد کشور ما در گرو یک اقتصاد اخلاقی ویک سیاست اخلاقی است و جز این با مردم نمی توانیم ارتباط برقرار کنیم".{روزنامه هم میهن، 3 تیر 1386 ص 3} آقای موسوی در عین حال یکی از اشکالات نظام تصمیم گیری اقتصادی را در این می داند که در کشورما پس از گذشت زمان و دور شدن از سالهای اولیه انقلاب ، ذکر برخی "نظرها و شعار ها مثلاً اشاره به انقلاب ، صدور انقلاب و وضعیت مستضعفان" در مقدمه گزارشهای اقتصادی "سازمان مدیریت، بانک مرکزی و وزارت امور اقتصادی و دارایی" به فراموشی سپرده شده است. {همان[حا، ص2}او اصل 43 قانون اساسی را مورد تأکید قرار می دهد و می گوید "من فکر می کنم این اصل به قدری با اهمیت و سرنوشت ساز برای انقلاب اسلامی است که قاعدتا باید سایر اصول قانون اساسی هنگامی که مورد تفسیر واقع می شوند با رجوع به این اصل و ملاحظات این اصل تفسیر شود" {همانجا، ص3} منظور وی از تفسیر جدید اصل 44 قانون اساسی است که گویا با غفلت از اصل 43 صورت گرفته است.

اصل 43 که این همه مورد تاکید آقای موسوی قرار می گیرد در واقع بیان مجموعه ای از آرمانها و آرزوهاست که وبه توصیف وضعیت مطلوبی می پردازد که باید در جهت آن حرکت کرد.در این اصل هیچ اشاره ای به ساز و کار رسیدن به این آرمانها و یا ساختارنظام اقتصادی که لازمه تحقق بخشیدن به آنهاست نشده است. در واقع این در اصل بعدی، یعنی همان اصل 44 است که کلیات نظام اقتصادی جمهوری اسلامی توصیف می شود. تأکید مفاد صدر اصل 44 بر دولتی بودن بخشهای وسیعی از اقتصاد ملی به ویژه بخشهای زیر بنایی، آشکارا هدفی جز تحقق بخشیدن به آرمانهای بیان شده در اصل 43و به ویژه هدف خود کفایی و استقلال اقتصادی ندارد. پس از نزدیک به سه دهه تجربه ، اکثریت قریب به اتفاق اقتصاددانان و نیز سیاستمداران رده بالای کشور به این نتیجه رسیده اند که اقتصاد دولتی برای رسیدن به آرمانها و اهداف اعلام شده در اصل 43 قانون اساسی کار ساز نیست. تدوین و ابلاغ سیاستهای کلی اصل 44 قانون اساسی که عمدتاً ناظر بر غیر دولتی کردن اقتصاد ملی است از این واقعیت نشئت گرفته است و بر خلاف تصور آقای موسوی نه تنها نشانه غفلت از اصل 43 نیست بلکه برعکس گویای توجه و نگرانی تدوین کنندگان این سیاستهای کلی به تحقق نیافتن آن است.

آقای نخست وزیر همانند اغلب همفکران چپ گرای خود انسان دوستی را منحصر به فرقه خود می داند و معتقد است که آنهایی که مانند او نمی اندیشند احساسات انسان دوستانه ندارند. ایشان در سراسر گفتار خود چنین القا می کنند که همه دست اندرکاران سیاسی از آرمانهای انسان دوستانه اوایل انقلاب (که در اصل 43 قانون اساسی تبلور یافته) فاصله گرفته اند و نسخه اصلی آنها با گذشت زمان به کپی کم رنگ و بی خاصیتی تبدیل شده است. آقای موسوی البته توضیح روشن و سازگاری در باره اینکه چرا چنین چیزی اتفاق افتاد نمیدهند و صرفاً بر دور شدن مسئولان از مردم و غفلت از آرمانها تأکید می ورزند. اگر ایشان انسان دوستی را در انحصار خود نمی دانستند آن وقت می پذیرفتند که ممکن است عده ای هم از روی اهداف خیر خواهانه به تفسیر جدید از اصل 44 متوسل شده باشند و اینکه اختلاف نظر دیگران با ایشان بر سر اهداف انسان دوستانه نیست بلکه بر سر شیوه های تحقق بخشیدن به آنهاست. بنا بر این بحث اصلی بر سر موعظه های اخلاقی و گریه کردن به حال بینوایان نیست بلکه اندیشیدن تدبیر و ساز و کاری است که فقر و بد بختی را کاهش دهد و این نیست مگر اندیشیدن در باره نظام اقتصادی کارآمد که به بهبود وضعیت عامه مردم بیانجامد.

آقای موسوی و هم فکران وی اگر منصف باشند و فرض را بر این بگذارند که رقبای فکری ایشان هم می توانند از احساسات و ارزشهای انسان دوستانه برخوردار باشند ناگزیر باید در باره نظام اقتصادی مورد نظر خود بحث کنند. بهتر است ایشان توضیح دهند که "اقتصاد اخلاقی" مورد نظرشان چه ساز و کاری دارد و تخصیص منابع را بر اساس کدام اصل علمی انجام می دهد. حافظ و سعدی قله های اندیشه عرفانی اند و ایرانیان هشتصد سال است که آنها را می خوانند اما هنوز کسی نتوانسته است "نظام اقتصادی" از نوشته های آنها استخراج کند و چنین توقعی هم البته کاملاً بی ربط است. وارد کردن شعارهای احساسی و ذکر مصیبت ستم دیدگان در مقدمه گزارشهای اقتصادی رسمی به ارائه طریقی برای ایجاد اشتغال و فقر زدایی نمی انجامد. به صرف ساده زیستی و تشبه مسئولان به مردم عادی مشکلات اقتصادی حل نمی شود. اینها شعار های پوپولیستی است و ما مدتی است که در حال سپری کردن این تجربه هستیم و نتایج آن را به عینه و روزمره می بینیم، بنابراین طرح چنین شعارهایی از موضع چپ چه دردی را دوا می کند؟ آیا قرار است پس از پوپولیسم راست این بار زمینه را برای سیطره پوپولیسم چپ آماده کنیم؟

پوپولیسم راست به رغم شعارهای پر طمطراق نه تنها عملاً هیچ گامی در جهت اجرایی کردن سیاستهای کلی اصل 44 قانون اساسی بر نداشته است بلکه با گسترده تر کردن دخالتهای دولت در ساز و کار همه بازارها در حقیقت در جهت ناممکن کردن اجرای آنها حرکت کرده است. اکنون به نظر می رسد که پوپولیسم چپ هم صدا با هم سنخان راست خود در یک اتحاد نامقدس آگاهانه یا تصادفی، تیشه به ریشه نهال کم جان اقتصادی آزاد در این مرز و بوم می زند. حمله چپ و راست بر اصلاحات اقتصادی اوایل دهه 1370 هنوز از یاد ها نرفته و آثار آن به صورت اقتصاد دولتی عظیم و بی قواره اکنون روی دستانمان است. به راستی زیر سوال بردن اجماع مربوط به غیر دولتی کردن اقتصاد ملی کدام هدف متعالی را با چه وسیله ای دنبال می کند؟ روشنفکران اصلاح طلب که در مطبوعات خود پوپولیسم چپ را به صورت تاًیید آمیزی مطرح می کنند می خواهند جه درس اخلاقی به جوانان بدهند؟ اینکه هدف وسیله را توجیه می کند و در عصر سیطره پوپولیسم باید همرنگ جماعت شد؟

برای خواندن سخنان میر حسین موسوی در سال 86 کلیک کنید